"Çok uzaktaki günlerden birinde, futbol topunun çizdiği küçücük dünyamın ve gazetecilik hatıralarımın merak duyulabilecek bir tarafını, bir dost çıkar da öğrenmek isterse; inanın, sıcak bir Haziran sonu gecesi otuz bin insanla birlikte yaşadığım şu en büyük geceyi anlatacağım” der Necmi Tanyolaç kupanın ilk havaya kaldırılışını anlatırken... Mithatpaşa’nın o kalabalık günlerinden birinde, 30 Haziran 1963’te, Lefter Küçükandonyadis’in 44. dakikadaki penaltı golüyle Fenerbahçe karşısında 1-0 yenik duruma düşer Galatasaray. Ancak Galatasaray; 51’de Bahri Altıntabak, 71’de de Mustafa Yürür’ün golleriyle maçı, ilk karşılaşmada olduğu gibi yine 2-1 kazanır. Hakem Stoll’un son düdüğü ilk kupanın sahibi sarı-kırmızılı takım için çalar ve Galatasaraylı oyuncuların kaldırdığı o kupa Federasyon’un verdiği ilk kupa olur.

1960-61 sezonunda Avrupa Kupa Galipleri Kupası düzenlenmeye başlayınca Türkiye’den de bu uluslararası kupaya takım göndermek için yerel bir organizasyon düzenlenir. Adı da Federasyon Kupası olarak belirlenir. Ancak organizasyon işleri gecikir, kupanın başlaması 1962-63 sezonuna sarkar. 66 takımla çıkılan yolda ilk kupa şampiyonluğunu Galatasaray kazanır.

Kupa 1992-93 sezonunda Türkiye Kupası olarak isim değiştirir. Yıllar geçer. Devir endüstriyel futbol devridir ve 2005-06 sezonundan itibaren kupanın adı sponsorlarla birlikte anılmaya başlar. Her ne kadar kupanın ismi değişse de ya da zamanla değişecek de olsa orası başka bir renk olur. Kupanın unutulmayan anları başka bir heyecan ve başka bir tat olarak zihinlerdeki yerini alır. İşte; iyisiyle kötüsüyle o anılardan bazıları:

Galatasaray burada... Peki ya Altay?

Kupanın ikinci finalinde başrol oyuncusu yine aynıdır: Galatasaray. Yardımcı rolde bu kez Altay vardır. İlk maç golsüz biter. Kupayı kazanan taraf İstanbul’da belli olacaktır. Ne var ki ilk maça asker oyuncuları Talat Özkarslı, Uğur Köken ve Ayhan Elmastaşoğlu’ndan yoksun çıkan Galatasaray bu futbolcuların oynaması için Genelkurmay ve federasyondan izin ister. Maçın da tarihi bir gün sonraya yani 29 Haziran 1964 Pazartesi gününe alınır. Altay tepkisini koyar ve İstanbul’a gelmeyeceğini açıklar. Maç günü Mithatpaşa’da seyirciyi “Sağol, sağol, sağol” diye selamlayan tek takım Galatasaray’dır. Rumen hakem Mihalescu’nun gözleri Altay takımını arar ancak onlar İzmir’dedir. 15 dakika beklemenin ardından düdüğü çalar ve iki elini havaya kaldırarak maçın hükmen galibinin Galatasaray olduğunu işaret eder. 

İstanbul deplasmanında kaybettik!

1974-75 sezonunun kuraları çekildiğinde Galatasaray, Boluspor’la eşleşir. İlk maç Bolu, ikinci maç İstanbul’dadır. Parasal sıkıntı içindeki Boluspor, Galatasaray’ın Bolu’da oynanması gereken maçın da İstanbul’da yapılması teklifine olumlu yanıt verir. İlk maçı, yani deplasman maçını Galatasaray, Fatih Terim’in ve penaltıdan Tuncay Temeller’in golleriyle 2-0 kazanır.

Rövanş yine İstanbul’dadır. 12. dakikada Galatasaraylı Ekrem Günalp kendi kalesine bir gol atar. 39’da Şükrü ve 45’te K.Alaattin’in golleri skoru 3-0’a taşır. 72. dakikada o dönem Galatasaray forması giyen Engin Verel’in golü Galatasaray’a yetmez. İhsan Türe’nin yönettiği maçtan sonra sevinen taraf Boluspor’dur. Çünkü gol averajı Boluspor’dan yanadır.

Hemşeriler rakip olunca...

1970’li yıllarda kupada karşı karşıya gelen aynı şehrin takımları çift maç yerine tek maç yapardı. 10 Mart 1976 günü de böyle oldu. Kupanın çeyrek finalinde eşleşen Beşiktaş ve Galatasaray’ın mücadelesinde siyah-beyazlı ekip Tezcan Ozan’ın 10. dakikadaki golüyle öne geçse de Gökmen Özdenak, Engin Verel ve Mehmet Özgül’ün attığı goller Galatasaray’ı yarı finale taşır. Ancak Beşiktaş taraftarı bu yenilgiyi kabul etmez. Futbolcular seyircisinin gitmesini 40 dakika soyunma odasında bekler. Seyirci dağılır ancak bu kez taraftarlar Beşiktaş’ta beklemektedir. Dönemin antrenörü Gündüz Tekin Onay otobüsün yönünü tekrar Maçka tarafına çevirtir ve takım ancak bu şekilde kamp yaptığı otele döner.

3 saat 15 dakikalık final

İşte kupanın en uzun finali. 3 saat 15 dakika süren bir maç. 1976’da finalin ilk ayağını Trabzonspor 1-0 kazanır Galatasaray karşısında. İstanbul’daki rövanşta tribünde 42 bin seyirci vardır. Sahanın en iyileri Fatih Terim ile Müfit Erkasap, golün sahibi de Bülent Ünder’dir. Yan hakem Yalçın Gürgür’e atılan konserve kutusu oyunun 12 dakika durmasına neden olur. Bitime 3 dakika kala da elektrikler kesilir ve her iki taraf da 18 dakika beklemek zorunda kalır. 90 dakika biter uzatmalara geçilir. Gol gelmez. Galatasaray’dan Bülent Ünder, Serdar, Şevki Şennen, Mehmet Özgül ve Fatih Terim penaltı vuruşunda topu ağlara gönderir. Cemil Usta, Necati Özçağlayan, Ali Yavuz ve Engin de Trabzon lehine başarılı isimlerdir. Ancak maç sonrası “Garanti olsun diye sert vurdum” diyecek olan Hüseyin’in dışarı attığı top kupayı Galatasaray’a getirir. En uzun süren kupa finalinde gülen taraf sarı-kırmızılı takım olur.

Bir İskoç efsanesi: Ulubatlı

Edinburgh’da doğan bir insana Ulubatlı unvanı verilmesine de vesile olur Türkiye Kupası. Dean Saunders’ın penaltı golüyle biten ilk maçın rövanşı 24 Nisan 1996 günü Kadıköy’de oynanır. Fenerbahçe Aykut Kocaman’la öne geçer maç uzatmalara kalır. Saunders’ın uzatmalarda attığı gol maçın skorunu 1-1’e getirir ve kupayı alan taraf Galatasaray olur. Maç sonrası Galatasaray’ın hocası Graeme Souness, sarı-kırmızılı bayrağı Fenerbahçe Stadı’nın santrasına diker ve giderayak bir efsanenin doğuşuna neden olur.

Bir Hayrettin, bir Kubilay

Tarih kitaplarına konu olacak bir maç daha kupadan. Kaleciler mi çok kötüydü, penaltıları kullanan futbolcular mı çok iyiydi bunun cevabını tarih verir; belki de vermez... 28 Kasım 1996 günü Ankara 19 Mayıs Stadı’nda Gençlerbirliği Roger Lukaku’nun golüyle Galatasaray karşısında 1-0 öne geçer. Hakan Ünsal 52. dakikada eşitliği sağlar. Maç içinde ve de uzatmalarda başka gol gelmeyince penaltı atışlarına geçilir. Gençlerbirliği’nden Lukaku, Ümit Özat, İlker Dalçiçek, Serdar, Nihat Baştürk, Osman Coşkun (ikişer), Liberty, Ali Eren, Alfred Phiri, Taner Taşkın ve de kaleci Kubilay Aydın penaltı atışlarını gole çevirir. Galatasaray’dan ise ikişer penaltı atışı kullanan Hakan Şükür, Gheorghe Hagi, Tugay Kerimoğlu, Ümit Davala ve Okan Buruk başarılı olur. İlyas Kahraman, Bekir Gür, Iulian Filipescu, Bülent Korkmaz, Vedat İnceefe ve de Hayrettin Demirbaş birer kez fileleri havalandırır. Galatasaray’ın son penaltısını İlyas filelere gönderemeyince eşitlik bozulur ve Gençlerbirliği penaltılarda 17-16’lık bir üstünlükle üst tura çıkan taraf olur. Bu kupalarda en çok penaltı atışına sahne olan maç olurken 1992-93 sezonundaki 9-8’lik Eskişehir-Manisaspor maçını da gölgede bırakır.

Ribery’nin son mucizesi

Kupa kimi zaman alınan farklı galibiyetle teselli verir. Kupaların sonuncusunda Galatasaray, ligin bitimine üç hafta kala dört puan gerisinde gittiği Fenerbahçe ile oynar Atatürk Olimpiyat Stadı’nda. 11 Mayıs günü Galatasaray Franck Ribery, Necati Ateş ve Deniz Barış’ın kendi kalesine attığı golle skoru 3-0 yapar. Fabio Luciano da farkı ikiye indirir. Mondragon’un süper performansıyla Fenerbahçe baskısını kıran Galatasaray da Hakan Şükür’ün ikinci yarıda attığı iki golle skoru belirler ve finali 5-1 kazanır. Dönemin teknik adamı Hagi teknik direktörlük kariyerinin ilk kupasını alır.  Ezeli rakibini 5-1 yenen Galatasaray, sonraki kupa için 9 sene ya da 8 sezon beklemek zorunda kalır. 2013-14'te finalde Eskişehir'i; 2014-15'te Bursaspor'u, 2015-16'da ise ezeli rakibi Fenerbahçe'yi deviren takımımız; son üç yılda üst üste toplamda ise 17. kez kupanın sahibi olur...

YAZI: Coşkun ÇELİK